Po ponad 80 latach działalności Filharmonia Krakowska ma szansę otrzymać pierwszą własną, zaprojektowaną od podstaw siedzibę. W międzynarodowym konkursie architektoniczno-urbanistycznym zwyciężyła krakowska pracownia K. Ingarden, J. Ewý Architekci. Nowy gmach ma powstać przy Rondzie Grzegórzeckim i kosztować około 450 mln zł. Projekt zakłada dużą salę koncertową dla około 1900 osób, salę kameralną, przestronne foyer oraz rozbudowane zaplecze dla artystów. To jednak nie tylko inwestycja w kulturę. Nowa filharmonia może stać się jednym z najważniejszych nowych elementów krakowskiej przestrzeni publicznej.
Pierwsza własna siedziba w historii Filharmonii Krakowskiej
Historia Filharmonii im. Karola Szymanowskiego sięga 1945 roku. Przez ponad osiem dekad instytucja działa jednak w budynku przy ulicy Zwierzynieckiej 1, który powstał jeszcze przed II wojną światową.
Obiekt został ukończony w 1931 roku jako Dom Katolicki według projektu Józefa Pokutyńskiego. Jego architektura łączy elementy neobarokowe i modernistyczne, a sala koncertowa mieści obecnie nieco ponad 700 osób. W latach 2017–2020 budynek przeszedł remont konserwatorski i modernizację o wartości 24,5 mln zł.
Modernizacja poprawiła standard istniejącej siedziby, ale nie rozwiązała wszystkich problemów związanych z ograniczoną powierzchnią i możliwościami rozwoju instytucji.
Nowy projekt ma więc być czymś więcej niż kolejnym remontem. Ma stworzyć pełnoprawne centrum muzyczne odpowiadające współczesnym wymaganiom artystów i publiczności.
Kraków wybrał projekt Ingarden & Ewý
Konkurs na nową siedzibę Filharmonii Krakowskiej był międzynarodowy i dwuetapowy. W pierwszym etapie oceniono 35 prac, a do finału zakwalifikowano pięć zespołów. Ostatecznie 23 marca 2026 roku jury wskazało projekt krakowskiej pracowni K. Ingarden, J. Ewý Architekci.
To pracownia dobrze znana w Krakowie. Jej portfolio obejmuje m.in. Międzynarodowe Centrum Kongresowe ICE Kraków, dzięki czemu autorzy zwycięskiej koncepcji mają już doświadczenie w projektowaniu dużych obiektów publicznych i przestrzeni przeznaczonych dla licznej publiczności.
Jury konkursowe zwróciło uwagę przede wszystkim na połączenie formy, funkcji i ekonomii, a także miastotwórczy charakter projektu. Istotnym elementem oceny były również rozwiązania akustyczne i funkcjonalne.
Nowa filharmonia powstanie na Grzegórzkach
Lokalizacja to jeden z najważniejszych elementów całego przedsięwzięcia.
Nowy gmach ma powstać na terenie pomiędzy aleją Powstania Warszawskiego a aleją Pokoju, w rejonie Ronda Grzegórzeckiego. Jest to część Krakowa, która w ostatnich latach intensywnie się zmienia.
W pobliżu znajdują się m.in. Opera Krakowska i inne ważne obiekty związane z kulturą. Wybór tej lokalizacji wpisuje się więc w szerszy kierunek rozwoju wschodniej części centralnego Krakowa jako obszaru koncentracji funkcji kulturalnych.
Jednocześnie miejsce nie jest łatwe.
Rondo Grzegórzeckie należy do najbardziej ruchliwych punktów komunikacyjnych miasta. Hałas tramwajów, samochodów i intensywny ruch pieszy stawiają przed architektami szczególne wymagania.
Dlatego w przypadku tej inwestycji akustyka nie jest jedynie parametrem technicznym. Będzie jednym z najważniejszych elementów decydujących o jakości całego budynku.
Sala na 1900 osób
Najbardziej spektakularnym elementem nowego gmachu będzie duża sala koncertowa.
Projekt przewiduje około 1900 miejsc, czyli ponad dwa razy więcej niż obecna sala Filharmonii Krakowskiej. Drugą ważną przestrzenią będzie sala kameralna dla około 300 osób.
Tak duża sala pozwoli instytucji organizować koncerty symfoniczne i oratoryjne, ale również większe wydarzenia festiwalowe, recitale i inne wydarzenia muzyczne.
Projekt zakłada także dwa poziomy balkonów. Ich odpowiednie odsunięcie od ścian bocznych i nachylenie w kierunku sceny ma poprawiać zarówno widoczność, jak i warunki akustyczne. Przy projekcie akustyki pracować mają specjaliści z Nagata Acoustics oraz PAK.
To właśnie akustyka będzie jednym z najważniejszych testów zwycięskiego projektu.
W przypadku sali koncertowej efekt wizualny jest bowiem tylko jedną częścią sukcesu. O jakości architektury decyduje przede wszystkim to, jak budynek brzmi.
Foyer większe niż tylko poczekalnia
Nowa filharmonia ma być również znacznie bardziej otwarta na publiczność.
Projekt przewiduje przestronne foyer, które będzie mogło pomieścić nawet około 2500 osób. W budynku mają znaleźć się także przestrzenie konferencyjne i gastronomiczne.
To ważne, ponieważ współczesna filharmonia coraz rzadziej jest wyłącznie miejscem, do którego przychodzi się na koncert i opuszcza je zaraz po jego zakończeniu.
Foyer może stać się miejscem spotkań, wydarzeń, wystaw czy dodatkowych aktywności edukacyjnych. Dzięki temu budynek może funkcjonować również poza godzinami koncertów.
Architektura zaczyna więc pełnić rolę infrastruktury społecznej, a nie wyłącznie reprezentacyjnego opakowania dla sali koncertowej.
Budynek dla muzyków, nie tylko dla publiczności
Jednym z problemów wielu obiektów kultury jest koncentracja uwagi na przestrzeniach dostępnych dla widzów. Tymczasem dla instytucji muzycznej równie ważne są miejsca, których publiczność zazwyczaj nie widzi.
W nowej Filharmonii Krakowskiej przewidziano m.in. sale prób i ćwiczeń, studio nagrań oraz zaplecze administracyjne i techniczne.
To pozwoli ograniczyć sytuację, w której instytucja dysponuje reprezentacyjną salą, ale musi korzystać z rozproszonych lub niewystarczających przestrzeni do codziennej pracy.
Dobra filharmonia powinna bowiem działać jak precyzyjnie zaprojektowany organizm. Publiczność widzi przede wszystkim scenę, ale za każdym koncertem stoi skomplikowana logistyka: próby, transport instrumentów, przygotowanie artystów, obsługa techniczna, administracja i edukacja.
Trudne sąsiedztwo będzie wyzwaniem
Największe pytanie dotyczące projektu nie dotyczy jednak wyłącznie jego wyglądu.
Dotyczy tego, jak budynek poradzi sobie z lokalizacją przy jednym z najbardziej ruchliwych węzłów komunikacyjnych Krakowa.
Wysokie natężenie ruchu oznacza hałas, drgania i dużą liczbę osób przemieszczających się w bezpośrednim sąsiedztwie przyszłej filharmonii. Towarzystwo Urbanistów Polskich już wcześniej zwracało uwagę na zagrożenia przestrzenne związane z otoczeniem planowanej inwestycji.
To szczególnie interesujące z punktu widzenia architektury.
Filharmonia potrzebuje przecież odpowiedniej atmosfery. Publiczność powinna móc przed koncertem zatrzymać się, spotkać, odpocząć i wejść do budynku bez poczucia, że znajduje się na środku wielkiego węzła komunikacyjnego.
Dlatego równie ważne jak sam gmach będzie zagospodarowanie jego najbliższego otoczenia.
Czy powstanie nowa przestrzeń publiczna?
Jednym z atutów projektu jest jego miastotwórczy charakter. Nie chodzi wyłącznie o postawienie budynku na działce, ale o stworzenie miejsca, które będzie funkcjonowało w relacji z miastem.
To szczególnie istotne przy Rondzie Grzegórzeckim. Jeśli przestrzeń przed filharmonią zostanie odpowiednio zaprojektowana, może stać się rodzajem miejskiego placu — miejscem oczekiwania na koncert, spotkań i wydarzeń plenerowych.
W przeciwnym razie nawet najlepsza architektura może pozostać efektownym, ale odizolowanym obiektem.
W tym sensie nowa filharmonia będzie testem nie tylko dla architektów, lecz także dla urbanistyki całego obszaru Grzegórzek.
Czy Kraków dostanie nową ikonę?
Od momentu ogłoszenia wyników konkursu pojawia się pytanie, czy zwycięski projekt stanie się nową ikoną Krakowa.
To trudne zadanie.
Miasto ma niezwykle silną tożsamość architektoniczną, zdominowaną przez historyczne centrum, Wawel, kościoły, kamienice i Planty. Współczesny budynek musi więc znaleźć własny język, nie próbując jednocześnie konkurować z zabytkową tkanką miasta.
Projekt Ingarden & Ewý nie jest próbą stworzenia futurystycznego obiektu, który miałby przyciągać uwagę za wszelką cenę. Jury doceniło raczej harmonię, funkcjonalność i powiązanie z miastem.
Być może właśnie to okaże się jego największą zaletą.
Ikoną nie zawsze zostaje najbardziej spektakularny budynek. Czasami staje się nią obiekt, który po prostu bardzo dobrze odpowiada na potrzeby miasta.
450 milionów złotych i perspektywa 2032 roku
Skala inwestycji jest ogromna. Województwo Małopolskie zabezpieczyło na realizację nowej siedziby około 450 mln zł.
Na razie nie można jednak mówić o rozpoczętej budowie. Po rozstrzygnięciu konkursu zwycięska pracownia ma zostać zaproszona do dalszych prac nad pełną, wielobranżową dokumentacją projektową i uzyskaniem pozwolenia na budowę.
Pierwszych koncertów w nowym gmachu można spodziewać się najwcześniej około 2032 roku.
To oznacza, że od momentu wyboru projektu do otwarcia minie jeszcze kilka lat. W tym czasie koncepcja konkursowa będzie musiała przejść przez kolejne etapy projektowe, formalne i inwestycyjne.
Nowa filharmonia zmieni nie tylko muzykę
Nowa siedziba Filharmonii Krakowskiej jest przede wszystkim inwestycją w kulturę. Ale jej znaczenie może być znacznie szersze.
Jeżeli projekt zostanie zrealizowany zgodnie z założeniami, Kraków otrzyma dużą salę koncertową spełniającą współczesne wymagania akustyczne, przestrzeń dla artystów, miejsce edukacji kulturalnej i obiekt mogący przyciągać wydarzenia o znaczeniu ponadregionalnym.
Jednocześnie powstanie nowy element przestrzeni Grzegórzek.
To właśnie ten drugi wymiar inwestycji wydaje się szczególnie interesujący. Filharmonia nie będzie po prostu kolejnym budynkiem kultury. Ma szansę stać się nowym punktem orientacyjnym i miejscem spotkań w tej części Krakowa.
Czy rzeczywiście stanie się architektoniczną ikoną?
Na tę odpowiedź trzeba będzie poczekać do momentu, gdy projekt z papieru zamieni się w rzeczywisty budynek. Na razie wiadomo jednak, że Kraków zrobił ważny krok: po ponad 80 latach Filharmonia Krakowska otrzymała projekt swojej pierwszej własnej siedziby.
A wraz z nim pojawiła się szansa, by muzyczna mapa miasta zyskała nowe, współczesne centrum.
Dodaj komentarz
Komentarze