W Poznaniu powstaje nowa siedziba Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918–1919. Projekt warszawskiej pracowni WXCA jest próbą połączenia współczesnej architektury z historycznym krajobrazem Wzgórza św. Wojciecha. W czerwcu 2026 roku na budowie zawieszono wiechę, oznaczając zakończenie zasadniczych robót konstrukcyjnych. Teraz inwestycja wchodzi w etap, w którym coraz wyraźniej widać jej docelową formę.
Nowe muzeum w miejscu o wyjątkowym kontekście
Nowa siedziba Muzeum Powstania Wielkopolskiego powstaje przy ulicach Księcia Józefa i Północnej, u podnóża Wzgórza św. Wojciecha. To lokalizacja znajdująca się w pobliżu historycznego centrum Poznania, a jednocześnie w bezpośrednim sąsiedztwie Cmentarza Zasłużonych Wielkopolan i Krypty Zasłużonych Wielkopolan.
Właśnie kontekst miejsca był jednym z najważniejszych wyzwań konkursu architektoniczno-urbanistycznego. Konkurs ogłoszono w 2018 roku, a spośród 56 dopuszczonych zespołów do finału zakwalifikowano sześć pracowni. Ostatecznie zwyciężył projekt warszawskiego WXCA.
Nie chodziło więc o zaprojektowanie kolejnego efektownego obiektu stojącego obok historycznej zabudowy. Zadaniem architektów było stworzenie miejsca, które będzie jednocześnie współczesnym muzeum i częścią istniejącej struktury miasta.
Cztery bryły zamiast jednego monumentalnego gmachu
Najbardziej charakterystyczną cechą projektu WXCA jest sposób ukształtowania bryły.
Zamiast jednego wielkiego budynku architekci zaproponowali cztery różnokształtne części, które sprawiają wrażenie osobnych obiektów. Zostały one skupione wokół centralnego, okrągłego placu. Poszczególne elementy połączono również częścią podziemną.
To rozwiązanie ma znaczenie nie tylko estetyczne. Rozbicie skali obiektu pozwala lepiej wpisać muzeum w otoczenie i uniknąć wrażenia jednej ogromnej bryły dominującej nad historycznym krajobrazem.
Architektura muzeum ma dzięki temu bardziej miejski charakter. Poszczególne części budynku tworzą przestrzeń pomiędzy nimi, a centralny plac staje się ważnym elementem całego założenia.
Pod ziemią znajduje się serce muzeum
Jednym z najciekawszych elementów projektu jest jego rozbudowana część podziemna. To właśnie tam znajduje się centralna przestrzeń ekspozycyjna.
W budynku zaplanowano około 3 tys. m² powierzchni wystawy stałej. Jej centralnym punktem jest rotunda o rozpiętości około 30 metrów, doświetlona charakterystycznym świetlikiem. Podczas wizyty przedstawicieli Wielkopolskiej Federacji Budownictwa właśnie rotunda i świetlik zostały wskazane jako jedne z najbardziej interesujących elementów konstrukcyjnych inwestycji.
Budowa części podziemnej była jednym z technicznych wyzwań całego przedsięwzięcia. Wykonano między innymi ponad 600 pali sięgających na głębokość ponad 20 metrów oraz ściany szczelinowe zabezpieczające wykop.
To pokazuje, że najbardziej spektakularna część muzeum niekoniecznie będzie widoczna z zewnątrz. Znaczna część funkcji została ukryta pod powierzchnią terenu, dzięki czemu architektura naziemna może zachować bardziej kameralną skalę.
Muzeum i park
Ważnym elementem projektu jest również zagospodarowanie terenu.
Budynki zajmą tylko część działki, natomiast pozostała przestrzeń ma zostać przeznaczona na nowy park muzealny. Projekt zakłada więc stworzenie nie tylko obiektu wystawienniczego, ale całego założenia przestrzennego, które ma być dostępne również dla osób niezainteresowanych samym zwiedzaniem.
To istotna zmiana w myśleniu o muzeum. Współczesne instytucje kultury coraz częściej są projektowane jako miejsca spotkań, edukacji i spędzania czasu, a nie wyłącznie jako zamknięte budynki, do których przychodzi się obejrzeć ekspozycję.
W przypadku poznańskiej inwestycji przestrzeń pomiędzy budynkami i teren wokół nich mają stać się integralną częścią całego projektu.
Architektura, która ma opowiadać historię
Projektowanie muzeum historycznego zawsze wiąże się z pytaniem, jak architektura powinna odnosić się do opowiadanej historii.
Czy budynek poświęcony powstaniu powinien być monumentalny? Czy powinien przywoływać skojarzenia militarne? A może najlepszym rozwiązaniem jest powściągliwa współczesna forma, która pozostawia miejsce dla ekspozycji i samej historii?
WXCA wybrało tę ostatnią drogę.
Bryła nie próbuje dosłownie przedstawiać wydarzeń z lat 1918–1919. Nie znajdziemy tu architektonicznego „pomnika” w tradycyjnym znaczeniu. Zamiast tego projekt wykorzystuje skalę, układ przestrzeni i relację z otoczeniem, aby stworzyć miejsce, w którym historia ma być doświadczana przede wszystkim wewnątrz.
To szczególnie istotne w Poznaniu, gdzie nowe muzeum powstaje w miejscu związanym z pamięcią o ważnych postaciach i wydarzeniach z historii Wielkopolski.
Nie tylko budynek, ale także nowa opowieść
Architektura to tylko jedna część inwestycji. Drugą, równie ważną, jest wystawa stała.
Jej powierzchnia wyniesie około 3 tys. m², a za koncepcję ekspozycji odpowiada firma TRIAS AVI, wyłoniona w konkursie. Mottem wystawy jest hasło „Na co dzień praca, w chwilach próby zwycięstwo”, odnoszące się do pracy organicznej i charakterystycznej dla Wielkopolski drogi do odzyskania niepodległości.
Nowa ekspozycja będzie znacznie większa od obecnej wystawy znajdującej się w Odwachu na Starym Rynku. Według informacji muzeum jej powierzchnia będzie około dziesięciokrotnie większa od obecnej ekspozycji, a w nowym obiekcie znajdą się również wcześniej nieprezentowane pamiątki.
W ten sposób architektura i scenografia mają działać razem. Budynek tworzy ramę dla opowieści, a wystawa nadaje poszczególnym przestrzeniom znaczenie.
26 czerwca 2026: ważny etap budowy
Inwestycja jest obecnie na szczególnie interesującym etapie.
26 czerwca 2026 roku zawieszono wiechę na najwyższym punkcie konstrukcyjnym nowego muzeum. Oznacza to zakończenie robót konstrukcyjnych i osiągnięcie przez budynki docelowej wysokości oraz kształtu wynikającego z projektu.
Teraz ciężar prac przesuwa się z konstrukcji na instalacje, wykończenie oraz przygotowanie ekspozycji. W 2026 roku prowadzone są prace związane między innymi z instalacjami technicznymi, pierwszymi elementami scenografii i zagospodarowaniem terenu wokół muzeum.
Według aktualnego harmonogramu do końca 2026 roku mają zakończyć się zasadnicze roboty budowlane. Pierwsza połowa 2027 roku ma być przeznaczona na przenoszenie muzealiów do nowego obiektu i przygotowanie muzeum do działalności. Testowe uruchomienie wystawy planowane jest na połowę 2027 roku.
Ponad 388 milionów złotych na nową instytucję
Skala inwestycji jest znacząca. Aktualny budżet całego przedsięwzięcia przekracza 388 mln zł. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma przekazać 222 mln zł, a Samorząd Województwa Wielkopolskiego ponad 155 mln zł. Wcześniej w przygotowanie projektu zaangażowane było również Miasto Poznań.
Tak duża inwestycja pokazuje, że nowe muzeum ma być czymś więcej niż nową siedzibą istniejącej placówki. Ma stworzyć jedną z najważniejszych współczesnych przestrzeni pamięci w Poznaniu.
Czy nowa architektura może dobrze współistnieć z historią?
Najciekawszym aspektem poznańskiej inwestycji jest właśnie relacja pomiędzy nowym i starym.
Muzeum nie powstaje w odizolowanej części miasta. Jest projektowane w miejscu, gdzie historia jest obecna niemal na każdym kroku. W pobliżu znajdują się zabytkowe obiekty, cmentarz i Wzgórze św. Wojciecha. Z drugiej strony sam budynek ma być zdecydowanie współczesny.
Projekt WXCA nie próbuje więc udawać historycznej architektury. Zamiast tego wykorzystuje bardziej subtelną strategię: odpowiada na historyczny kontekst skalą, układem przestrzennym i sposobem organizacji terenu.
To rozwiązanie może okazać się równie ważne jak sama forma budynku. Dobra architektura w historycznym centrum nie musi bowiem kopiować przeszłości. Może stworzyć nową warstwę miasta, która szanuje istniejącą przestrzeń, ale jednocześnie jasno mówi, w którym momencie powstała.
Nowy punkt na architektonicznej mapie Poznania
Jeśli harmonogram zostanie utrzymany, Poznań zyska w najbliższych latach nową, dużą instytucję kultury, której architektura będzie próbą połączenia pamięci historycznej ze współczesnym sposobem projektowania muzeów.
Cztery rozbite bryły, centralny plac, podziemna rotunda, park i ekspozycja o powierzchni około 3 tys. m² tworzą założenie znacznie bardziej złożone niż tradycyjny monumentalny gmach muzealny.
Najważniejsze pytanie brzmi jednak nie tylko, jak będzie wyglądało nowe Muzeum Powstania Wielkopolskiego, ale jak będzie funkcjonowało w mieście.
Jeżeli projektowi uda się połączyć dobrą architekturę, atrakcyjną ekspozycję i otwartą przestrzeń publiczną, Poznań może otrzymać miejsce, które nie będzie jedynie pomnikiem przeszłości. Może stać się żywą częścią współczesnego miasta — miejscem spotkania historii, architektury i mieszkańców.
Dodaj komentarz
Komentarze