Co zmieni UIA World Congress 2026? Architekci wskazują kierunki rozwoju miast przyszłości

W Barcelonie zakończył się UIA World Congress of Architects 2026 – jedno z najważniejszych wydarzeń światowej architektury, organizowane przez Międzynarodową Unię Architektów (UIA). Tegoroczna edycja, odbywająca się pod hasłem „Becoming. Architectures for a Planet in Transition”, zgromadziła około 10 tysięcy uczestników i ponad 250 prelegentów z przeszło 130 krajów. Kongres stał się platformą dyskusji nie tylko o projektowaniu budynków, lecz przede wszystkim o przyszłości miast w obliczu zmian klimatu, kryzysu mieszkaniowego i transformacji społecznej.

Choć prezentowane projekty różniły się skalą i lokalnym kontekstem, można wskazać kilka wspólnych kierunków, które – zdaniem architektów i urbanistów – będą wyznaczać rozwój współczesnych miast w najbliższych latach.

Miasto odporne na zmiany klimatu

Jednym z dominujących tematów kongresu była odporność miast na skutki zmian klimatycznych. Projektanci coraz częściej odchodzą od traktowania budynków jako odrębnych obiektów, skupiając się na funkcjonowaniu całych ekosystemów miejskich.

W praktyce oznacza to projektowanie przestrzeni, które:

• ograniczają efekt miejskiej wyspy ciepła,
• zwiększają retencję wody opadowej,
• wykorzystują naturalną wentylację,
• poprawiają bioróżnorodność,
• ograniczają zużycie energii.

Architekci podkreślali, że adaptacja do ekstremalnych zjawisk pogodowych staje się dziś równie ważna jak estetyka czy funkcjonalność budynków.

Gospodarka cyrkularna zamiast wyburzeń

Jednym z najczęściej powracających zagadnień była gospodarka o obiegu zamkniętym. Zamiast projektować kolejne budynki od podstaw, coraz większy nacisk kładzie się na wykorzystanie istniejących zasobów.

Podczas sesji poświęconych architekturze cyrkularnej eksperci wskazywali na potrzebę:

• adaptacji istniejących budynków,
• ponownego wykorzystania materiałów rozbiórkowych,
• projektowania obiektów z myślą o przyszłym demontażu,
• ograniczania śladu węglowego już na etapie projektu.

To podejście oznacza zmianę filozofii projektowania – architekt nie tworzy już wyłącznie nowego obiektu, ale zarządza całym cyklem życia budynku.

Architektura bliżej natury

Hasło „More-than-human”, będące jednym z sześciu głównych wątków kongresu, zwraca uwagę na potrzebę uwzględniania w procesie projektowym nie tylko potrzeb człowieka, ale również środowiska naturalnego.

Coraz większą rolę odgrywają rozwiązania takie jak:

• zielone dachy i elewacje,
• korytarze ekologiczne,
• ochrona istniejących drzew,
• renaturyzacja terenów poprzemysłowych,
• projektowanie sprzyjające lokalnym ekosystemom.

Według uczestników kongresu miasta przyszłości powinny funkcjonować jako element większego systemu przyrodniczego, a nie być od niego odseparowane.

Nowe spojrzenie na kryzys mieszkaniowy

Jednym z najczęściej poruszanych problemów była dostępność mieszkań. Architekci zwracali uwagę, że wyzwania współczesnego mieszkalnictwa nie można rozwiązać wyłącznie poprzez zwiększanie liczby nowych inwestycji.

Wśród proponowanych kierunków znalazły się:

• adaptacja pustostanów,
• przebudowa istniejących budynków,
• tworzenie elastycznych mieszkań dostosowujących się do zmieniających się potrzeb rodzin,
• większy udział budownictwa społecznego,
• projektowanie osiedli oferujących wysokiej jakości przestrzenie wspólne.

Coraz częściej podkreśla się, że jakość życia mieszkańców zależy nie tylko od metrażu lokalu, ale również od otoczenia – zieleni, usług i przestrzeni integrujących lokalną społeczność.

Materiały lokalne i niskoemisyjne

Wiele prezentowanych realizacji pokazywało powrót do materiałów naturalnych oraz lokalnych technologii budowlanych.

Na znaczeniu zyskują:

• drewno konstrukcyjne,
• kamień pozyskiwany lokalnie,
• materiały z recyklingu,
• rozwiązania ograniczające energochłonność produkcji.

Projektanci podkreślali, że wybór materiałów staje się równie ważny jak forma architektoniczna, ponieważ odpowiada za znaczną część śladu węglowego inwestycji.

Projektowanie oparte na współpracy

Współczesna architektura coraz rzadziej powstaje wyłącznie przy udziale architektów. Podczas kongresu wielokrotnie wskazywano na potrzebę współpracy z:

• urbanistami,
• ekologami,
• hydrologami,
• socjologami,
• ekonomistami,
• mieszkańcami.

Takie interdyscyplinarne podejście ma prowadzić do tworzenia bardziej funkcjonalnych, odpornych i przyjaznych przestrzeni miejskich.

Barcelona jako laboratorium zmian

Nieprzypadkowo gospodarzem tegorocznego kongresu została Barcelona – miasto od lat uznawane za jedno z najważniejszych laboratoriów współczesnej urbanistyki. Organizatorzy świadomie rozproszyli wydarzenia pomiędzy różnymi lokalizacjami, wykorzystując istniejące obiekty i przestrzenie publiczne zamiast jednego centrum kongresowego. Dzięki temu uczestnicy mogli obserwować architekturę w jej rzeczywistym kontekście miejskim.

Co oznaczają te trendy dla Polski?

Choć wiele prezentowanych projektów pochodziło z różnych części świata, poruszane problemy są również aktualne w Polsce. Rosnące temperatury, potrzeba rewitalizacji istniejących budynków, rozwój zielonej infrastruktury czy poszukiwanie bardziej zrównoważonych materiałów budowlanych stają się coraz ważniejszymi elementami krajowych inwestycji.

W najbliższych latach można spodziewać się większego nacisku na adaptację istniejącej zabudowy, rozwój błękitno-zielonej infrastruktury, projektowanie osiedli z bogatszymi przestrzeniami wspólnymi oraz wykorzystanie materiałów o niższym śladzie węglowym. Coraz większą rolę będą odgrywać także rozwiązania zwiększające odporność miast na skutki zmian klimatu.

Architektura jako odpowiedź na wyzwania XXI wieku

UIA World Congress 2026 pokazał, że współczesna architektura coraz wyraźniej odchodzi od koncentrowania się wyłącznie na pojedynczych budynkach. Przedmiotem projektowania stają się całe ekosystemy miejskie – łączące architekturę, krajobraz, infrastrukturę i potrzeby lokalnych społeczności.

Najważniejszy wniosek płynący z tegorocznego kongresu jest prosty: miasta przyszłości będą oceniane nie tylko przez pryzmat efektownych realizacji, ale przede wszystkim pod kątem zdolności do adaptacji, efektywnego gospodarowania zasobami oraz tworzenia zdrowego i przyjaznego środowiska życia dla mieszkańców.